|
Menu
|
Porady prawne - Wojciech Zawada OGRANICZONE PRAWA RZECZOWE-UŻYTKOWANIE wtorek, 05 Styczeń - 22:51
Jednym z praw rzeczowych najbardziej obciążających czyjąś własność jest użytkowanie. Zgodnie z art. 252 KC użytkowanie polega na obciążeniu rzeczy prawem do jej używania i pobierania jej pożytków. Użyczenie jest niczym innym jak używaniem czyjejś rzeczy za zgodą właściciela. Użytkowanie powstaje poprzez zawarcie umowy miedzy właścicielem rzeczy obciążonej a jej użytkownikiem. Zaznaczyć należy, że użytkowania nie można nabyć poprzez zasiedzenie czy też orzeczenia sądu. Zawierając umowę obie strony składają zgodne oświadczenie woli. Treść musi być zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Dowolnie może być natomiast uregulowany termin użytkowania. W przypadku jego braku uznaje się, że takie użytkowanie na rzecz osoby fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci (art. 266 KC). Ustawodawca pozostawia dowolność stronom umowy użyczenia co do jego odpłatności, można ja ustalić ale nie trzeba. Przedmiotem użytkowania są wszelkie rzeczy tj. ruchomości oraz nieruchomości. Co do zasady użytkowanie obciąża daną rzecz w całości, w tym na jej części składowe. Wyjątkowo „wykonywanie użytkowania nieruchomości można ograniczyć do jej oznaczonej części” (art. 253 § 2 KC). Choć użytkowanie z reguły dotyczy rzeczy niezużywalnych, konkretnie określonych są też wyjątki, np. „jeżeli użytkowanie obejmuje pieniądze lub inne rzeczy oznaczone co do gatunku, użytkownik staje się z chwilą wydania mu tych przedmiotów ich właścicielem”. Czasami przedmiotem użytkowania mogą być także prawa (art.265 § 1 KC). Przepisy użytkowaniu rzeczy stosujemy do użytkowania praw, a tymi prawami mogą być np. obligacje, akcje itp. Użytkownik powinien korzystać z rzeczy zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki (art.256 KC), tzn. nie niszczyć i dbać jak o swoje. Wyjątkowo właściciel może wyłączyć pobieranie pożytków z rzeczy przez użytkownika np. wydzierżawiając sad z jabłkami właściciel może też obierać jabłka. Należy pamiętać, że użytkowanie ma charakter osobisty (art.254 KC), co powoduje jego niezbywalność (nie może być dziedziczone, sprzedane). Wyjątkowo użytkownik może oddać osobie trzeciej rzecz do używania np. poprzez najem, dzierżawę itp. Podczas użytkowania „w stosunku wzajemnym między użytkownikiem a właścicielem użytkownik ponosi ciężary, które zgodnie z wymaganiami prawidłowej gospodarki powinny być pokrywane z pożytków rzeczy” (art. 258 KC). Takie ciężary to nic innego jak podatki i in. Należy jednak dodać, że właściciel nie musi czynić nakładów na rzecz użytkowaną (np. powiększenie parku maszynowego itp.). Wszelkie naprawy obowiązany jest czynić użytkownik - oczywiście w zakresie zwykłego korzystania np. naprawy budynku. Do napraw, których użytkownik nie musiał dokonać, a je poczynił, należy się mu rekompensata. Na koniec należy dodać, że użytkowanie wygasa na skutek nie korzystania przez dziesięć lat oraz w przypadku, gdy użytkownik zrzekł się swego prawa. Może także się zdarzyć, że użytkownik stanie się właścicielem przedmiotu użytkowania gdy np. kupi czy odziedziczy rzecz.
OGRANICZONE PRAWA RZECZOWE- WSTĘP czwartek, 12 Listopad - 21:56 Najważniejszym prawem rzeczowym jest prawo własności, które ma największy zakres uprawnień na rzeczy. Sporadycznie prawo własności jest ograniczone przez szczególne przepisy prawa oraz ogólnie przez „społeczno gospodarcze przeznaczenie prawa” oraz „zasady współżycia społecznego”. Ograniczone prawa rzeczowe są prawami na rzeczy cudzej, tak więc władztwo nad tą rzeczą jest zawężone do tych uprawnień, jakie przewiduje ustawodawca. Ograniczone prawa rzeczowe polegają na wykonywaniu niektórych uprawnień na rzeczy cudzej, przysługujących właścicielowi. Dlatego też ograniczone prawa rzeczowe polegają na korzystaniu w ograniczonym zakresie z cudzej rzeczy. Odnosi się to w szczególności do użytkowania, służebności itp., natomiast w przypadku hipoteki czy zastawu, interes osoby uprawnionej polega na możliwości zaspokojenia swojej wierzytelności z obciążonej rzeczy w przypadku, gdy zajdą pewne okoliczności (niepłacenie rat czy to na samochód czy dom).
Katalog ograniczonych praw rzeczowych tzn. ich rodzaj jest zamknięty. Zaliczamy do niego: użytkowanie, służebność, zastaw, własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej oraz hipotekę. Zasadniczo ograniczone prawa rzeczowe powstają w drodze umowy. Wyjątkowo ustawodawca przewiduje powstanie tychże praw z mocy samego prawa, orzeczenie sądowego lub decyzji administracyjnej. Jeżeli chodzi o umowę to jest ona zawierana przez złożenie zgodnych oświadczeń woli przez właściciela i kontrahenta. Należy pamiętać że w przypadku nieruchomości forma aktu notarialnego potrzebna jest tylko dla oświadczenia właściciela. W umowie określa się rodzaj i treść ograniczonego prawa. Niestety trzeba się trzymać ściśle ram wyznaczonych przez ustawodawcę co do treści każdego z ograniczonych praw rzeczowych. Strony ustalają szczegóły np. prawo przejazdu ściśle określoną trasą. Jeżeli chodzi o powstanie praw rzeczowych z mocy samego prawa to dobrym przykładem może być zasiedzenie służebności. Zgodnie z art. 292 KC „służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w przypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Stosuje się tutaj odpowiednio przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie. Natomiast z powstaniem ograniczonych praw rzeczowych na podstawie orzeczenia sądowego mamy do czynienia w przypadku ustanowienia służebności drogi koniecznej, czy też służebności gruntowej niezbędnej z powodu przekroczenia granic gruntu sąsiedniego przy wznoszeniu budynku (art.152 KC). Podobnie przy zniesieniu współwłasności nieruchomości „przy podziale gruntu sąd może obciążyć poszczególne części potrzebnymi służebnościami gruntowymi”( art.212 § 1 zd. 2 KC). Ustawodawca reguluje również możliwość przeniesienia (np. sprzedaży itp.) ograniczonych praw rzeczowych. Należy tu tylko nadmienić że nie można zbyć prawa użytkowania i służebności osobistej. Co w przypadku gdy na jednej nieruchomości jest ustanowione więcej niż jedno prawo rzeczowe? Przede wszystkim prawo rzeczowe ujawnione w księdze wieczystej ma pierwszeństwo przed prawem nieujawnionym (art.11 KWU). Bez znaczenia jest czas ustanowienia tychże praw. Dalej „o pierwszeństwie ograniczonych praw rzeczowych wpisanych do księgi wieczystej rozstrzyga chwila, od której liczą się skutki dokonania wpisu” (art. 12 ust.1 KWU), a „wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu” art.29 KWU. Zatem o pierwszeństwie decyduje chwila złożenia wniosku, określona dokładnie datą godziną, sekundą. W pozostałych przypadkach tj. nie dotyczących nieruchomości obowiązuje zasada: „jeżeli kilka ograniczonych praw rzeczowych obciąża tę sama rzecz, prawo powstałe później nie może być wykorzystane z uszczerbkiem dla prawa powstałego wcześniej” (art. 249 § 1 KC). Wyjątkiem jednak jest tutaj regulacja zawarta w art. 310 KC określająca, że „jeżeli w chwili ustanowienia zastawu rzecz jest już obciążona innym prawem rzeczowym, zastaw powstały później ma pierwszeństwo przed prawem powstałym wcześniej, chyba że zastawnik działał w złej wierze”, którą trzeba mieć na względzie. Tak ustalone pierwszeństwo może być zmienione a do „zmiany pierwszeństwa potrzebna jest umowa między tym, czyje prawo ma ustąpić pierwszeństwa, a tym, czyje prawo ma uzyskać pierwszeństwo ustępującego prawa” (art.250 § 2 zd. 1 KC). Ograniczone prawa rzeczowe wygasają w skutek zrzeczenia się przez jedną ze stron oraz konfuzje tj. zjednoczenia w jednej osobie prawa własności i ograniczonego prawa rzeczowego. Jeżeli ograniczone prawo rzeczowe zostało ustanowione z zastrzeżeniem terminu końcowego wygasa z chwilą jego upływu. Inna możliwa opcja to śmierć osoby uprawnionej (np. służebności osobiste). Niektóre prawa ograniczone wygasają na skutek niewykonywania przez lat dziesięć np. użytkowanie i służebności gruntowe. Następny cykl artykułów zostanie poświęcony wybranym ograniczonym prawom rzeczowym. ZASIEDZENIE środa, 14 Styczeń - 15:52 Zasiedzenie jest sposobem nabycia własności przez posiadacza poprzez długotrwałe posiadanie, oczywiście przy spełnieniu wymaganych przez prawo przesłanek. Prawdziwy właściciel w skutek swojej „niedbałości” traci prawo własności, a właściwy posiadacz staje się nowym właścicielem. Zasiedzenie, choć przewidziane przez prawo, nie jest zwykłą formą nabycia własności. W trybie zasiedzenia nabyć można prawo własności nieruchomości, rzeczy ruchomych, ale także użytkowania wieczystego, służebności gruntowej, udziału we współwłasności gruntowej, własności lokalu. Przepisy prawa oddzielnie regulują zasiedzenie rzeczy ruchomych od nieruchomości, jednak pewne przesłanki są takie same. Mianowicie fakt posiadania samoistnego rzeczy czy nieruchomości tj. faktyczne władztwo nad rzeczą tak jak właściciel, mające charakter ciągły tzn. czas posiadania nie może być liczony z przerwami, trzeba posiadać nieustannie. Ustawodawca natomiast różnie podchodzi do okresu tego posiadania i dobrej wiary tzn. w dobrej wierze jest posiadacz, który pozostaje w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami, przeświadczeniu, że przysługuje mu prawo własności. W przypadku nieruchomości posiadacz nieruchomości nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze, wtedy okres trzydziestu lat załatwia sprawę, gdyż po jego upływie, bez względu na formę wejścia w posiadanie, można zasiedzieć nieruchomość. Jeżeli chodzi o ruchomości to posiadacz rzeczy ruchomej nie będący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada rzecz nieprzerwanie od lat trzech, chyba że posiada w złej wierze. Należy również pamiętać, iż jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania, obecny posiadacz może doliczyć do czasu , przez który sam posiada, czas posiadania swego poprzednika. Jeżeli jednak poprzedni posiadacz uzyskał posiadanie nieruchomości w złej wierze, czas jego posiadania może być doliczony tylko wtedy, gdy łącznie z czasem posiadania obecnego posiadacza wynosi co najmniej lat trzydzieści. UMOWA DAROWIZNY środa, 14 Styczeń - 15:38 Darowizna jest umową tzn. zawiera zgodne oświadczenia obu stron tejże umowy. Dlatego nie można kogoś obdarować bez jego zgody. Umowa ta dotyczy zarówno osób fizycznych jak i prawnych. Darowizna polega na bezpłatnym przysporzeniu obdarowanemu korzyści kosztem swojego majątku. W szczególności darczyńca może obdarować np. przeniesienie praw takich jak prawo własności, użytkowania wieczystego, wierzytelności lub darowania pieniędzy lub ustanowienia służebności, a nawet może znieść hipotekę. Należy pamiętać że darowizna nie obejmuje np. użyczenia, nie oprocentowanej pożyczki, nieodpłatnego świadczenia czy jakichkolwiek usług. ZADATEK CZY ZALICZKA środa, 14 Styczeń - 15:21 W życiu powszednim, gdy np. zawieramy umowę zakupu działki lub domu czy też umawiamy się z fachowcami budowlanymi na remont itp., przeważnie już na wstępie płacimy jakieś pieniądze. Często jest to przedpłata części kwoty w formie zaliczki albo zadatku. Niestety zazwyczaj nie zastanawiamy się nad nazwą wpłacanych pieniędzy, a od tego może zależeć ich późniejsze odzyskanie lub utrata. Dlatego trzeba się zastanowić przed zawarciem umowy czy wpłata będzie miała charakter zaliczki czy też zadatku. Z zadatkiem mamy do czynienia tylko wtedy, gdy jest to dokładnie określone w umowie. Przepisy nie określają natomiast dokładnej wysokości zadatku. W praktyce przyjęte jest, że jest to zazwyczaj niewielki ułamek całości świadczenia. Po wykonaniu usługi czy też sprzedaży towaru, zarówno zadatek, jak i zaliczka zaliczane są na poczet ostatecznej ceny. Problemy mogą zacząć się jednak, gdy chcemy wycofać się z transakcji, gdyż np. nie uzyskaliśmy kredytu na pokrycie całej inwestycji albo znaleźliśmy lepszą ofertę. Wówczas to jak nazwaliśmy wpłatę będzie decydujące w kwestii odzyskania bądź straty naszych pieniędzy. W przypadku wpłaty zadatku, gdy umowa nie zostanie wykonana z przyczyn leżących po stronie wykonawcy lub sprzedającego, wówczas powinien on zwrócić zadatek w jego podwójnej wysokości, bez względu na to czy osoba, która ten zadatek mu wpłaciła poniosła z tego powodu straty czy nie. Gdyby tego nie uczynił drugiej stronie przysługuje roszczenie do sądu cywilnego którego może dochodzić przez 10 lat od zawarcia umowy. Z kolei osobie wpłacającej zadatek przepada, gdy po jego wpłaceniu rozmyśliła się lub nawet nie z własnej winy nie była w stanie zapłacić całości. Wyjściem z tej sytuacji może być rozwiązanie umowy na skutek zgodnego oświadczenia stron tzn. obie strony transakcji powinny zgodnie stwierdzić o nieważności umowy i wówczas żadna z nich nie ponosi ujemnych konsekwencji. Zadatek zostaje wówczas zwrócony w takiej wysokości w jakiej został wpłacony. Z podobną sytuacją będziemy mieć do czynienia, gdy umowa nie dojdzie do skutku z powodu okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo gdy ponoszą ja obie strony. Nie dotyczy to jednak umowy, która nie mogła dojść do skutku z powodu odmowy przez bank udzielenia kredytu. W tej sytuacji osoba, która o kredyt występowała, mimo że została w pewnym sensie poszkodowana i nie ma czym płacić i tak straci zadatek jeżeli nie wywiąże się ze zobowiązania wobec osoby, której zadatek wpłaciła. Takiej niekorzystnej sytuacji można uniknąć, gdy w umowie zostanie umieszczony wyraźny zapis, że w przypadku nie udzielenia przez bank kredytu zadatek zostanie zwrócony. PRAWO SĄSIEDZKIE środa, 14 Styczeń - 13:50 W polskim prawie znalazły się uregulowania, dzięki którym ustawodawca chciał zapobiec konfliktom, jakie z natury rzeczy występują między sąsiednimi nieruchomościami. Przepisy „prawa sąsiedzkiego” mają za zadanie zapobieganie sporom sąsiedzkim. Nakładają one na sąsiadów, w ich wzajemnym interesie, szereg obowiązków i ograniczeń. Materia poruszonego tematu dotyczy przede wszystkim nieruchomości leżących w bezpośrednim sąsiedztwie, ale może dotyczyć również tych leżących dalej od siebie. "ŚWIĘTE" PRAWO WŁASNOŚCI środa, 14 Styczeń - 13:40 Nabycie prawa własności przybrać może różną postać, a więc możemy mówić o umowie przeniesienia własności (np. sprzedaż, darowizna itp.), nabycie z mocy samego prawa (np. zasiedzenie itd.), nabycie na mocy orzeczenia sądowego ( np. orzeczenie sądu o zniesieniu współwłasności) oraz inne przypadki nabycia własności. Nabycie własności może mieć charakter pierwotny i pochodny. Z pierwotnym nabyciem własności mamy do czynienia, gdy nabywca nie wywodzi swojego prawa od innej osoby, nabywa niezależnie od czyichś uprawnień np. zasiedzenie, zawłaszczenie porzuconej rzeczy, wywłaszczenie itp. W takim przypadku nikt nikogo nie pyta o zgodę. Natomiast pochodne nabycie prawa własności polega na tym, iż nabywca wywodzi swoje prawo od innej osoby w ramach następstwa prawnego, np. sprzedaż lub zamiana - czyli na podstawie umowy i zgodnych oświadczeń obu stron. Te dwa sposoby nabycia własności odróżnia również to, że nabycie pierwotne nie przenosi żadnych obciążeń na nowego właściciela (z pewnymi wyjątkami), a pochodne przenosi wszelkie obciążenia. Należy również wiedzieć, że zgodnie z kodeksem cywilnym, w przypadku gdy rzecz ruchomą (np. samochód, telewizor itp.) zbywa osoba nieuprawniona (tj. paser, złodziej) nabywca uzyskuje własność z chwilą objęcia rzeczy w posiadanie - wydania do rąk własnych, chyba, że działa w złej wierze tj. wie, że nabywana rzecz została skradziona. Ponadto gdy rzecz zgubiona, skradziona lub w inny sposób utracona przez właściciela zostaje zbyta przed upływem lat trzech od zgubienia, skradzenia lub utraty, własność można uzyskać dopiero po upływie powyższego trzyletniego terminu. |
Środa,
Na forum
W najbliższych wyborach samorządowych zagłosuję na:
Wywiady
Autorskie
|