Ani by sie człowiek nie spozdoł, po cichu nie pomyśloł, że to piekne babi lato w połówce października może być tak łordynarnie przez zime przegnane. Po takich pieknych, słónecznych, cieplućkich dniach, kiedy jeszcze listki nie zdónżyły z drzew pospadować, kiedy na jabłóniach jeszcze godnie jabuszek sie dzierżało, kie na zogónach ćwikla jeszcze nie wytargano, a tu nafujało nóm śniega już powyżyj kostek. W Jaworzu go było prawie do pół kolón, a wyżyj po gróniach ponoć aż po rzić. Nejwiyncyj łostudy ta namolno zima narobiła szoferóm, bo jeszcze mało kiery przezuł swoji auto do zimowych łopón, za to blachorzóm prziczyniła roboty. Całe szczyńści, że nie trwało to za dłógo. Jak sie ta łoguszóno jesiyń spadki pozbiyrała do kupy, jak posiómpiała cieplejszym deszczykym, duchła po polach lekućkim wiaterkym, to po śniegu migym śladu nie zostało i zima musiała sie jeszcze łod nas spadki wykludzić. Choć sie przeżynyć tak leko dać nia chciała, to jednak szkód nóm doś moc narobiła. Pod ciynżkim mokrym śniegym łómały sie kónary drzew i potargały pod sobóm dróty łod elektryki, lecy kany kómusik przipuczyło auto, a nejsmutniejsze było to, że ta nogło zima pozbiyra już piyrsze łofiary. Teraz już je ciepli i drogowcy, i szofery bydóm sie mógli lepi przisposobić do kaprysów zimy, pokiel jóm wiosna dziepro kansi w marcu nie przeżynie.
I w tym miejscu chciołbych kapke porozważować nad słówkym przeżynyć, przeganiać. „Przeżyń kury ze zasiotego, bo wydropióm wszystko łobili” - znaczy to, że trzeba kury przegonić ze świyżo zasiotego zbożo. „Przeżyń krowy za potok, bo tam je lepszy poszónek”- to polecyni przekludzynio krów za potok na lepszóm trowe. „Możesz se Francku wziónś Hanule, jak jóm przeżyniesz na naszóm stróne”- tu mowa o zmianie wyznanio przed poślubiynim swoji lubej. Przeżynyć też może człowieka jak zeżere cosik nieświyżego abo bachórz nie za dobrze mu już słóży.
A jo Was, moji Roztomili Czytocze, pieknie pytóm, by my, wszyscy do grómady, łopatrowali nasze stare tradycyje, rzóndzili u nas po naszymu i nie dali sie przeżynyć żodnymu z naszych cieszyńskich włości. Może poniższy wiersz wesprze Was w tym działaniu.
KRZOKI KARŁOWATE
Nie dbóm na to, czy móm, czy też ni móm na galaciskach mojich zabiglowanóm kantke Po staroświecku sie łoblykóm i nigdy na to nie dbóm, czy myntla móm pod karkym, czy modnóm krawatke.
Modnych strzewików nie kupujym, łobujym byle co, byle by wygodne.Jak sie w tym jyny jako tako czujym, to może to być baj ganc staromodne.Markowych perfón też nie łużywóm nie muszym wóniać na sztyry mile. Za to, jak jo se pieśniczke zaśpiywóm…Ha! To słychać mie daleko, na całóm dziedzine.
I ni ma to wcale modernio muzyka, bo mie na starej pieśniczce zoleży.A, żeby całkiym nóm nie zanikła,chciołbych zaszczypić ją w młodzieży. Bo jak to móm pojóńć, młodzi przijaciele, że łobcóm muzykóm tak sie zachwycocie, a cieszyńskich piosnek, co ich je tak wiele i sóm taki piekne, wcale nie śpiywocie?
W pieśniach prałojców naszych, wasze sóm korzynie!
Tóż jako ty dymby, cyckejcie z Tej Ziymi życiodajne soki.
Bo inaczyj, to was tu stela byle gdo przeżynie,
abo rosnyć tu bydziecie…, ale jak ty karłowate krzoki.
PRZEMINYŁO LATO czwartek, 12 Listopad - 21:59
Jak żech pozdrził rano do kalyndorza, toch sie zmiarkowoł, że lato sie nóm skóńczyło. Jednakowoż, jak żech wyzdrził do pola, łuznołech, że wcale nika se nie poszło i dali chodzi se po polach, zogrodach i sadach we swojich letnich szatach. Pajónki już zadbały ło to by mógło ty szaty szczodrze przizdobić strzybnymi niciami i poparadować w nich jeszcze kierysikej dziyń, może tydziyń abo aj cały miesiónc, niż go jesiyń z tych łoblyczek wyseblyko i łodzieje we swoji jeszcze piekniejsze, bo kolorowe szaty. Jyny, że wtedy bydymy sie już miarkować ku zimie. Tóż niechby ta jesiyń z kalyndorza jaknejdłóży chodziła w letnich łoblyczkach, choćby i nieswojich. To nóm może wynś wszystkim na dobre, bo jak ciepło na polu, to ciepło też w sercu. Jak słóneczko na niebie, to i na duszy lekczy. Czasym aj my sami radzi poparadujymy w cudzych łoblyczkach, chociożby na chwile, ale to raczy żodnymu na dobre nie wychodzi. A skoroch sie tak rozpisoł ło tym łoblykaniu to zamieszczóm poniżyj jedyn ze swojich nejnowszych wierszy:
ŁOBLYCZKI
Nie czakóm łod żodnego wielkigo szacunku,
bo jo na takowy niczym nie zasłóżył.
Nie trzeja mi łoklasków, pokłónów, całusków,
nie chcym, by mi do łoczy gdosik wiecznie słodził.
Nie muszym być z nazwiska głośno wywołany,
kiedy z przijacielami przisporzym radości
ludzióm, co sie serdecznie bawióm razym z nami,
byleby jak nejwiyncyj dać im wiesiołości.
Nie potrzebujym sie w cudzych piórkach przekazować,
Tak ty letni feryje gibko przeleciały, że my sie ani nie spozdali, jak już jesiynióm na polach zawóniało. Siyrpiyń wynagrodził słóneczkym ludzióm lipcowe deszcze, jednak nejwiyncyj łuciechy z tego mieli ci, co se łuznali wczasować w drugi miesiónc feryji. Przijadóm z łorlapów wypoczniyni i do porzóndku łopolyni. I tu poświyncym kapke miejsca czasownikowi łopalać i jego pokrewnym słówkóm. We formie zwrotnej łopalać sie , to wygrzywać sie na słóneczku, ale łpolić se idzie też fusa, jak sie przipolo cygaretle szczapóm z łogniska. Czasym, do łopolynio nie trzeja ani słóńca, ani łognia, np. Miałach iś jutro z Jyndryskym do fryzyjera dać go łostrzigać, ale luto mi każdego groszyczka, tóż wziónach maszynke po starzikowi i rowno łopoliłach go sama. Jak wrażymy do postrzodka literke „d”, to słówko łodpolić też mo wiyncyj znaczyń. Łodpolo sie cygaretle, jednóm łod drugij, świyczke abo motór w aucie czy w motorcyklu. Jednak łodpolo też jedyn drugimu łostrym słowym, np. Wiysz, Jewka mie już tak dopalowała skyrz mojigo chłopa, że niby nacióngo jejigo na gorzołke, żech tego już ni mógła zdzierżeć i dziepro, jak żech ji łodpoliła, że łona ni ma wiela lepszo, bo zwodzo mojigo na karty i Bóg wiy, na co jeszcze, to łod tego czasu móm pokój. Widać, że dopalować, to to samo, co dosrować. Wypolić idzie suchóm trowe, kurzowke na palcu, dziure cygaretlóm w koszuli abo stodołe, ale wypolić idzie też bez łognia, np. Jura kozoł naloć wszystkim po achtliczku, a jak prziszło do płacynio, to wypolił do pola i wiyncyj nie prziszeł. Wypolić, to też walnyć, rómbnyć, np. Ta moja kobyła zamiast cióngnyć, to spóruje i jak żech jo jóm roz pocióngnył biczym po rzici, to łona mie tak wypoliła kopytym, że mie moja musiała godzine krzysić. Szewiec, jak sprawuje bóty, może sie też niełopatrznie wypolić młotkym w kolano. A na kóniec lata poczytejcie se taki wiersz:
KÓNIEC LATA Już je downo po żniwach, ściyrnia spodorane, poplóny posiote, łotawy poskludzane. Już ziymioki łowiyndły, już sie lecy kany ludziska, ganc na dobre bieróm za kopani.
Pełne miechy napozdel stojóm ziymiaczyska, jak wojoki w dwóch rajach na egzecyroku, prosto, sztywno, na baczność. Siwy dym z łogniska nacióngo karczysko wysoko ku łobłokóm.
Czasym jak gónsiynica smyczy sie polami, to przituli do ziymi, to podźwignie brzuszek. Już po całej dziedzinie wónio pieczokami, przi łogniu na piszczołce przigrywo pastuszek.
Widać kóńczy sie lato, hnet sie zacznie jesiyń, Siyrpniowe hycowani też już je za nami. Jeszcze tydziyń feryje, potym przidzie wrzesiyń łoplecióny strzybnymi pajynczyn niciami.
Już sie dzieciskóm skóńczy to bisagowani, bo hnet trzeja rukzaczki do szkoły rychtować. Zaś sie zacznie wczas rano z pieleszy stowani, już sie do połednia nie bydóm wylygować.
Mie już taki stowani wczaśne sie nie tyczy, boch już je na pyndzyji szwarnych pore roków. Wdziejym na rzić galaty, pozbiyróm kotyczy, podpolym i napiekym fajnackich pieczoków.
Piyrszy miesiónc feryj już je przyndzióny, ale nie był za piekny. Z pogodóm mieli my szykownie łostudy, bo co chwila loło paskudnie, że wylywały potóczki, a przikopy ni mógły postarczyć pozbiyrać wody, kiero sie przelywała przez drógi, zalywała pola, dómostwa, pywnice... Mało gdo poskludzoł siano do stodoły, a żniwa kiere sie już zaczynajóm, też nie bedóm łatwe, bo wiecznie padze. W maju raps nie miodowoł, bo było za sucho. Nie przicióngnył wónióm miodu robotnych pszczółek, kiere nie locóm po próżnicy, tóż łokwitnył niezapylóny i nie bydzie z czego wypuczyć łoliwy pod amolety. Troche lepi je z łozimymi łobilami, ale jare też sóm marne, bo po siociu było sucho i nierowno, na raty schodziło. W pszynicy widać godnie mietlice, jynczmiyń klynko na zogónach, a łowies, choć wysoki, to marnie ze zorkym, bo szwarnie w nim guchego. Widać z tego, że może być marnie z mónkóm i chlyb isto podroży. Mało kiery chwoli se latosióm pogode, a już nejmiyni gazdowie i szkolnicy. Jyny kaczki, a gynsi majóm zatela łuciechy, bo sie mogóm cioprać we wodzie wiela chcóm. „Cioprać”, znaczy moczyć sie we wodzie, pławić, myć sie, pływać. Jak powiymy np. „Muszym sie kapke łocioprać niyż pujdym na łobiod”, to znaczy, że chcymy sie troche przed jedzynim łumyć. Jednak, jak łużyjymy słowa „wycioprać”, to łoznaczo to porzóndne pozbywani sie brudu z całego ciała. „ Idym sie wycioprać do rzyki, boch sie przi robocie wyciorała jako świnia”. Widać, że jak ze słowa „wycioprać”, kierym łokryślómy poprawiani czystości, wykryślymy jyny te jednóm literke „p”, to słowo zmiynio doimyntnie swoji znaczyni, bo wyciorać sie, to zamazać sie i to nie jyny przi robocie. Nejlepi to wyrazi takowe zdani: „Na kaj żeś sie tak wycioroł ty stary łożralcu? Poczkej, nalejym ci wody do szaflika, poseblykej sie do saga i porzóndnie sie wycioprej, bo taki wyciorany możesz spać jyny na delinach. A te naszóm latosióm pogode nejlepij chyba wyrazi tyn łoto wiersz:
ŁOBRAŻÓNE LIPCOWE SŁONECZKO
Rozpłakało sie niebo nad Naszóm Ziymeczkóm, zacióngnióne gynstymi, czornymi chmurami. Straciło sie na dobre lipcowe słóneczko, nie pozdrzi na nas, choćby małymi chwilkami.
Czy se złopakowało, czy go cosik mierzi? Czy gdo cosikej rzeknył dóń nietakowego, że gymbulke tak dłógo za chmurami dzierży, kiere sie wypłakujóm dziyń po dniu za niego?
I tak już drugi tydziyń leje, jak ze szkopca, ni mogóm już pozbiyrać tej wody przikopy. We wodzie siano stoji rajami w łoztropcach, moczajóm sie po dupe prziczernióne kopy.
Ćwikla cało zaloto, łogórczok zeżółknył, już jyny kukurzica tyrczy ponad wode, pszyniczka powalóno, jynczmiyń z łowsym klynknył... i tak łoba rzykajóm ło lepszóm pogode.
A Wisła dali żynie szyrokim korytym, burzi sie i piyni co kónsek na progach, przełknyć wody ni może z Brynicy, Bładnicy, a tu przed nióm telkowno aż do morza dróga.
Bo też nejmiyńszy potok ji nie podaruje, wywali do ni wszystko, co niesie ze sobóm, a łóna to pozbiyro, na grzbiet załaduje i wypluje do morza pospół z wielkóm wodóm.
Aż tu na nas nieśmiało słóneczko wyzdrziło. Chyba ło wyboczyni go gdosik popytoł, bo już drógi i pola prawie wysuszyło, a potoczek wloz spadki we swoji koryto.
I co tukej moc rzóndzić? Trzi tydnie słóneczka tak sie ludzióm nie znudzóm, jako trzi dni deszcza.
We czwortek, w czerwcu, we swetrze pisane środa, 14 Styczeń - 15:40
Skóńczył sie rok szkolny i prziszeł czas feryji, kiere zaczyły sie jednak doś niedziwnie, bo dziyń w dziyń padze, jak sto set, a zima tako, że trzeba prawie co dnia skłodać w piecu. Słóneczko sie chowie wiecznie kansik za ciynżkimi chmurami i roz a kiedy pozdrzi jyny na łuciopranóm ziymeczke, jakby go było gańba, za to, że na wiosne, kie tak gardelnie trzeba było deszcza, by rosły trowy, łobila i wszystko inksze, czym ludzie swoji pola zamnożyli, to tak przipiykało, że aż ziymia spynkała łod tego hycu. Nó i teraz, jak trzeba siano suszyć, coby sie przidało choć pore dni słóneczka, to go ni ma. Ale też to mo aj swoji dobre stróny, bo człowiekowi ni ma luto, jak by widzioł dołokoła ludzi, co sie wygrzywajóm na słóneczku i cioprajóm kansik w plosie, a tu trzeba chytać za pióro, by zdónżyć na czas z kolejnym felietónym. I tak prosto ze szpacyru z mojimi krykami, cały łusiotany siadóm ku stołu i prubujym porozważować ło naszej pieknej mowie. Jedyn redaktór pewnej szacownej gazety przedciepnył mi, że ta gwara cieszyńsko, choć je doś piekno, to wcale ni ma zaś tako trudno, bo styknie jyny pozamiyniać samogłoski „a” na „o” i już z polskigo jynzyka literackigo robi sie nóm ta gwara. Może mioł aj recht, ale nie tak całkiym, bo mówiymy przeca „ptok”, a nie „ptak”, kowol, bujok, stow, hok, kuminiorz, stolorz, młynorz, murorz..., ale czymu np. w słowie „masarz” zamiyniómy jyny drugi „a” i rzóndzymy „masorz”, a w słowie „prawda” zamiyniómy piyrsze i wychodzi nóm „prowda”. Jednakowoż nie zawsze mogymy przistoć na takowe zamiany, bo kieby w czasowniku „radzić” zamiynić „a” na „o”, to wyszło by nóm „rodzić”, a to już znaczy ganc co inkszego. Pół biydy, jak by my tej zamiany dokónali np. w takim zdaniu: „Zebrały sie baby i strasznie dłógo radziły, ale w kóńcu cosik łuradziły”. Gorzij, jak by my tak mówili ło chłopach, pewnie żodyn by w to nie łuwierził. Tak widzicie, że w tej naszej mowie trzeja jeszcze wyczucio jynzykowego, by nie narobić byków i nie narazić sie na śmiyszności. Godnie wyczucio trzeba też mieć z przyimkym „w”. Czymu, zamiast „w szkole”, mówiymy „we szkole”, we stodole, we młynie, we Skoczowie, ale już jyny w Cieszynie, w Ustróniu, w Kowolach, abo w klasie, w kuchyni? Czymu chodzymy w koszuli, w kabocie, a we swetrze? A z dniami też je tela kumedyje, bo czymu rzóndzymy we wtorek, we środe, we czwortek, a czymu w pióntek czy w sobote? Tako już je ta nasza gwara cieszyńsko, że jak chcymy nióm rzóndzić, to króm doś sporego zasobu starych słów, trzeba mieć jeszcze dobre wyczuci tego jynzyka, a dziepro potym poczuje sie jego szmak. Tóż pieknie pytóm wszystkich tych, kierzi tego szmaku jeszcze nie stracili, by jak nejwiyncyj rzóndzili po naszymu ze swojimi dzieckami, wnukami... Może wtedy i ty młode pokolynia poczujóm swojski szmak mowy tej Ziymi, w kierej majóm swoji korzynie.
SŁOWNICZEK:
skłodać- tu: palić gardelnie- koniecznie Zamnożyli- obsiali je mi luto- mam żal
Krótki rozwożani ło dzieł wznowianiu środa, 14 Styczeń - 15:19
W łostatnim mojim felietónie pisołech ło tej pieknej, a zapómnianej powieści naszej rodzimej pisarki, Marii Wardasówny, „Wyłom”. Wiym, że nas je moc wiyncyj takich, kierym losy dzieł naszych regiónalnych twórców nie sóm tak całkym łobojyntne. Mówmy ło tym głośno, łuwzimejmy sie, kaj to jyny możne, by taki wartościowe dlo nas dzieła były wznowiane, by szło jich nie jyny pojczać w biblijotekach, ale aj kupić w ksiyngarniach. Jak połónczymy nasze głosy, to może dóńdzie to do ludzi, co mogóm w tej sprawie moc dobrego zrobić. Może by sie aj naszeł gdosikej taki, co by mógł wesprzić nasze starania finansowo? A może szło by pozyskać na tyn cel fundusze unijne? Drugim takim zapómnianym pisarzym, kierego dzieła też ponad piyńdziesiónt roków nie były wznowiane jest Walenty Krząszcz. Latoś, w maju łobchodzili my bardzo łuroczyście piyńdziesióntóm rocznice śmierci tego zocnego człowieka, a powiadajóm, że poeci, literaci żyją tak dłógo, jak dłógo ludzie czytają ich wiersze, powieści... Żeby jednak mógły być czytane, muszóm być nejprzód wydrukowane, a potym, jak wyczerpie sie nakład, wznowiane. Tak Maria Wardasówna, jak i Walenty Krząszcz, downi mieszkańcy dzisiejszej gminy Jasienica, zasłóżyli se na to, by żyli nadal w pamięci młodych pokolyń. Żeby jednak tak się stało, ich dzieła muszóm sie nóńś na półkach szkolnych bibliotek i ni mogóm być łobce żodnymu rechtorowi na Cieszyńskij Ziymi. Na razie róbmy dali, co mogymy, by mowa naszych przodków nie jyny nie padła, ale by zakorzyniała sie na nowo w narodzie, kiery tu na tym przepieknym skrowku ziymi żyje łod pokolyń. Dożyli my nareszcie takowych czasów, że mówiyni gwaróm nie jyny nie przinoszo ludzióm żodnej łujmy, ale je aj we wielkij zocy. We szkołach sie dzisio już dziecek nie przeganio, jak mówióm miyndzy sobóm po naszymu, raczyj sie ich zochynco do pielyngnowanio tej mowy, łorganizuje sie gwarowe kónkursy, kaj deklamujóm wiersze i powiastki ludowych twórców cieszyńskich. Z myślóm ło młódzi wydołeh latoś już trzeci tómik wierszy gwarowych. Wiym, że nie dlo wszystkich tych ksiónżek styknie, bo nakład je skrómniutki, tóż łod czasu do czasu na gościnnych strónach Regiónu drukujym co sie mi tam łulóngło w tej moji chłopski czepóni. A, że mómy już czerwiec, to wypado w tym nómerze wydrukować cosik ło sianokosach. II Nagroda w XXXVII Konkursie Literackim im. Jana Pocka, Lublin 2008.
RANO DO ŚNIODANIO W poniedziałek rano łod brzasku do śniodanio stanyłech na łónce, zesiykłech szwarny kónsek trowy z rannóm rosóm naklepanóm kosóm. Potym już gaździno sie hnet rozprawiła z grubymi pokosami, rozfurkała grabiami po łónce rowniuśko, żeby wyschły gibciuśko. Ze dwa razy na dziyń dziecka siano ruszały, łograbiły kóńce, na wołki skulały, wszyscy razym do łorstwi siano postawili i tak stoło, aż wyschło. Dziesiyńć dni nejmiyni stoły kopki w rajach, jak jaki pannice, co czakajóm na chłapców w sobote przi muzyce. Czasym wiater przelecioł, zatańcowoł z kopkami, pościepowoł czuby, że gołymi szteblami świyciły po burzy na pół rozwalóne, jako dziywki wczas rano niełoporzóndzóne. Trzeja było brać grabie, nó i bez mamranio chytać sie w ty piynty kopek poprawianio, bo ni mógły wyglóndać, jak strachy na wróble. Czasym pod nich sarna płochliwo zoglóndnie, szkubnie pore ździebeł świyżućkigo siana i przespi sie w kopce do biołego rana. Bo też nie trzeja szukać lepszego hotela, tu zajónc zgłodniały robi za portiera, każdego na noclyg chyntnie zamelduje, a kochanków za darmo w kopce przenocuje. Rano jich łobudzi kukanim kukułka, gymbulki jim łobliże sarna pokojówka. Ni ma już na łónce takowych luksusów, pełno sie tu krynci zetorów, ursusów.
w zocy- w poszanowaniu czepóń-głowa
w rajach- w rzędach
przi muzyce- na zabawie w ty piynty-natychmiast Tepich-dywan
WYŁOM środa, 14 Styczeń - 13:48
Przez dłógi roki łobiecowołech se, że przeczytóm powieść naszej rodzimej pisarki rodym z Roztropic, Marii Wardasówny, p.t. Wyłom. Tak sie jednak dziwnie skłodało w mojim życiu, żech nigdy nie naszeł za tela czasu, żeby sie rozglóndnyć za tóm ksiónżkóm, bo też nigdy w ksiyngarniach nie leżała na widziku. Dziepro teraz, jak żech już je szwarnie roków na pyndzyji, napatoczyłech sie na jedyn z jeji sześciu tómów. Nie było to wcale ani w ksiyngarni, ani w bibliotece. Tóż, jak żech jyny wlepił łoczyska w godnie zchacharzóne, prziżółcóne kartki tego niezwykłego dzieła, powiedziołech se, że muszym całóm powieść jak nejpryndzyj przeczytać. Na dyć to szwarny kónsek historyje małego kónteczka naszej pieknej Cieszyński Ziymi, co sie rozłożył tu łod malowniczych rudzickich kopieczków, wskroś nejbliższe sercu Autorki, Roztropice, potym Skoczów, Trzyniec, po Zogłymbi Ostrawsko- Karwiński. W ksiónżce, jak w kalejdoskopie łopisane je ciynżki żywobyci folwarcznych wyrobników, kumorników, wszelijaki beszperactwa i krziwdy, jakich biydota doznowała nie jyny łod majóntkowych zarzóndców, forwalterów, ale aji łod rodzimych, bogatych siedloków, gospodzkich i inkszych wydrziduchów. Nieroz też ludzie łuciekali z dziedziny na budowe zieleźnicy z Biylska do Cieszyna abo do werków trzyniecki zieleziarni, czy na szachty hrabigo Larischa w Karwinej. Ale, że wszyndy je chlyb ło dwóch skórkach, tóż i tam nie było leko, a niejedyn roztropski chłop, te kapke lepi płatnóm robote przipłacił kalyctwym, abo aj życim. Ni móm nejmiyńszego zamiaru przirownować Wyłómu do reymóntowskich Chłopów, choć ty dwie powieści majóm doś godnie spólnych cech. Jak se jednakowoż wszymnym, że jedna prziniósła autorowi Nobla i doczkała sie aj ekranizacyje, a drugo ponad piyńdziesiónt roków nie była wznowiano i dzisio już w mało kierej biblijotece idzie jóm jeszcze pojczać, to mie aż korci, żeby zainteresować nióm ministrów łod edukacyje, by chocioż tu, na Ziymi Cieszyński Wyłóm zabłóndził nie jyny pod strzechy, ale na liste lektur szkolnych. Dziwne mi też to, że nasza telewizyja kupuje w Hameryce, Brazyliji i gdo wiy kaj jeszcze roztomajte seryjale bez kóńca, a tu szło by, przi niewielkich wydatkach, w łoparciu ło treść ksiónżki nakryncić ganc piekny film. Porozważujcie nad tym, panowie filmowcy. Miersko mie też, że drugi wydani Wyłomu /1954r./ musiało być przez Autorke poprawióne, bo snoci cieszyński jynzyk gwarowy je niezrozumiały dlo szyrszego łogólu czytelników. I tak, gwara cieszyńsko łobstoła sie jyny w dialogach, a przepiekne łopisy przirody i wszelaki narracyje zostały pozbawióne tego nejpiekniejszego jynzyka na świecie. Dlo mie, jako dlo tego, co sie wiecznie łuwzimo ło to, by ta staro mowa przetrwała w naszym narodzie, je to rzecz strasznie bolesno, bo tym spusobym powieść je szkaradnie łoszkapióno. Jednak, by w tamtych piyńdziesióntych rokach dwacatego wieku powieść mógła sie łukozać we wiynkszym nakładzie, Autorka musiała sie poddać naciskóm wydawców. To tak samo jednak, jakby mamulka poszła ze swojim dzieckym do fotografa, by mu zrobił pieknóm fotografije, a tyn koże matce, by dała swojimu dziecióntku złoperować klupaty nosek i łodstajónce łuszy, bo inaczyj fotografija nie bydzie za piekno . Nó i choć mamulka w łurodzie swojigo dziecióntka nie widziała żodnej chyby, wól nie wól, na łoperacje musiała jednak przistać. Mimo tego worce jeszcze pochodzić po biblijotekach i zamiast byle jakigo czytadła wzióńś do rynki te wartościowóm powieść Marii Wardasówny, kierej tytuł brzmi WYŁOM.
SŁOWNICZEK na widziku- w widocznym miejscu napatoczyć sie- tatknąć się zchacharzóne-tu: przyniszczone beszperactwa- okruciyństwa wydrziduch- skąpiec, wyrwigrosz zieleźnica- kolej żelazna werki żieleziarni- zakłady hutnicze szachta- kopalnia wszymnyć se- uzmysłowić sobie miersko- przykro snoci- podobno łuwzimać sie- dopominać się Łoszkapióno- okaleczona klupaty nosek- orli nosek chyba- feler, brak, niedomaganie przistać na coś- zgodzić się na coś
